Đánh con rồi hối hận: Khi tổn thương quá khứ gõ cửa hiện tại

Tuần rồi, có một người chị, nghe lĩnh vực tôi đang làm về năng lượng làm việc, thì có điều gì đó thúc đẩy chị hỏi về vấn đề cảm xúc của mình. Tôi chia sẻ với chị rằng, những tắc nghẽn cảm xúc thường rơi vào hai trạng thái: Một là kìm nén quá mức rồi bộc phát; hai là chối bỏ quá lâu đến mức chai lì.

Nghe xong, chị lặng người nhận ra mình đang mắc kẹt ở cả hai thái cực ấy. Chị thường xuyên bộc phát, đánh mắng con rồi sau đó tự dằn vặt, hối hận. Nhưng khi từ từ nhìn lại, chị kể hồi nhỏ mình cũng từng bị mẹ đánh đòn y hệt như thế. Hậu quả là đến tận bây giờ, chị không thể nảy sinh tình yêu thương tự nhiên với chính người mẹ ruột của mình.

Câu chuyện của chị làm tôi nhớ tới mình ngày trước. Tôi cũng từng dễ nổi nóng, ráng kìm nén mọi áp lực ở công ty để rồi về nhà trút hết lên những người thân yêu. Việc liên tục lảng tránh cảm xúc khiến trái tim tôi dần tê liệt. Đã có lúc tôi tự hỏi: "Tại sao mình không cảm nhận được tình yêu, mà chỉ thấy xung quanh chỉ toàn là trách nhiệm?"

Nếu nhìn sâu hơn vào bức tranh nội tâm của chị ấy, chúng ta sẽ thấy những cơ chế tâm lý rất con người:

1. Phản ứng của hệ thần kinh: Đóng băng và Chiến đấu

Chị ấy không phải là người "tính khí thất thường", mà là một người có hệ thần kinh liên tục phải gồng mình sinh tồn:

• Sự chai lì với mẹ (Phản ứng đóng băng): Một đứa trẻ bị bạo hành không thể đánh lại mẹ, cũng chẳng thể bỏ nhà đi. Cách duy nhất để sống sót là "đóng băng" cảm xúc. Việc chị "không thấy yêu mẹ" thực chất là một lớp áo giáp mà trái tim tự tạo ra, để chị không phải cảm nhận nỗi đau bị chính người mình tin tưởng nhất làm tổn thương.

• Sự bộc phát với con (Phản ứng chiến đấu): Trẻ con vốn ồn ào và bướng bỉnh. Những tiếng khóc hay sự phản kháng của đứa bé vô tình trở thành "ngòi nổ", đánh thức lại khối uất ức năm xưa. Chị đánh con không phải vì ghét con, mà vì chiếc nồi áp suất bên trong chị đã quá tải.

2. Vòng lặp tổn thương (Sự lặp lại mô thức)

Chị rất ghét việc bị đánh, nhưng bi kịch thay, đó lại là "ngôn ngữ" duy nhất chị được học từ mẹ về cách dạy dỗ. Khi bế tắc với con, vô thức của chị tự động phát lại cuốn băng quá khứ. Lúc chị giơ tay đánh con, dáng vẻ bề ngoài là một người mẹ trưởng thành, nhưng bên trong lại chính là "đứa trẻ" đang gào thét vì hoảng loạn và bất lực.

3. Vòng lẩn quẩn của sự hối hận

Đánh con xong -> Hối hận -> Xấu hổ vì thấy mình giống hệt người mẹ năm xưa -> Tự dằn vặt -> Cạn kiệt năng lượng -> Lại bộc phát.

Hối hận không bao giờ chữa lành được tổn thương; nó chỉ chất thêm áp lực cho lần bùng nổ tiếp theo. Cội rễ của cả sự chai lì và bạo lực này đều đến từ việc thiếu vắng lòng trắc ẩn. Chị chưa từng được mẹ bao dung, nên chị không biết cách dịu dàng với đứa trẻ bên trong mình, và tất yếu là không còn đủ bao dung cho những lỗi lầm của đứa con.

Gần đây, khi xem tivi, chúng ta thấy không ít những đoạn clip bạo hành gia đình khiến dư luận phẫn nộ. Thú thật, nếu là tôi của ngày trước, tôi cũng sẽ xúm vào lên án: "Tại sao lại có thể vô nhân tính đến thế?".

Nhưng khi đã thấu hiểu cơ chế vận hành sâu thẳm của tâm thức, tôi chững lại. Tôi nhận ra chúng ta hoàn toàn không biết quá khứ của những người bạo hành kia, họ đã từng phải chịu đựng những nỗi đau tột cùng nào để rồi trở nên méo mó như hiện tại. Tôi viết những dòng này không phải để dung túng cho cái ác hay cổ xúy cho việc tha thứ mù quáng để bạo lực tiếp tục leo thang. Hành vi sai trái chắc chắn phải chịu trách nhiệm. Nhưng ở góc độ con người, tôi chỉ mong chúng ta có thêm một chút thấu cảm, một nhịp dừng để hiểu nguyên nhân gốc rễ trước khi buông lời phán xét.

Khuyên một người "đừng đánh con nữa" hay "hãy nghĩ cho con đi" là vô ích, bởi ý chí bề mặt không thể thắng được hệ thần kinh vô thức. Mọi thứ xảy ra trong cuộc đời này đều có nguyên do của nó. Chỉ là guồng quay hối hả của cuộc sống đã rút cạn năng lượng, khiến chúng ta vô tình bật "chế độ sinh tồn", thay vì kết nối và yêu thương.

P/S: Nếu bạn cũng đang nhìn thấy bóng dáng mình trong câu chuyện trên – mắc kẹt giữa những cơn giận dữ không mong muốn và sự dằn vặt mỗi đêm – xin đừng tự oán trách mình thêm nữa. Hãy cho phép bản thân một khoảng nghỉ. Nếu bạn sẵn sàng, hãy mời tôi một ly cafe (hoặc một buổi trò chuyện online), chúng ta sẽ cùng ngồi xuống, bóc tách vấn đề và tìm cách để hệ thần kinh của bạn được thực sự bình an.

👉 Kết nối với tôi tại đây: https://zalo.me/0362334424

Yến An Yên