Bạn đang bận tâm điều gì ngay lúc này?

"Bạn đang bận tâm điều gì ngay lúc này?"

Nhìn dòng chữ trên bức ảnh, tôi bỗng khựng lại. Tuần vừa rồi, trong một lớp học chuyên sâu về phát triển bản thân, người thầy đã nói một câu khiến một người làm nghề đào tạo và đồng hành cùng cảm xúc như tôi phải gật gù tâm đắc. Thầy bảo: Lo lắng không bùng nổ dữ dội như buồn đau hay tức giận, nhưng nó lại là thứ cảm xúc dai dẳng nhất, thường trực nhất và âm thầm chiếm đoạt nhiều năng lượng, thời gian của chúng ta nhất.

Vậy thực chất, lo lắng là gì?

Đơn giản thôi, đó là trạng thái não bộ đang cố "mô phỏng tương lai" để dự đoán về một mối nguy hay một kết quả không mong muốn. Sự khác biệt lớn nhất giữa Sợ hãi và Lo lắng nằm ở thời điểm. Khi một con chó dữ lao về phía bạn, nguy hiểm là có thật và ngay trước mắt – đó là Sợ hãi. Nhưng khi ngày mai mới phải thuyết trình, mà đêm nay bạn đã trằn trọc: "Lỡ mình nói dở thì sao?" – dù chưa có nguy hiểm nào xảy ra, não bạn đã tự vạch ra kịch bản tồi tệ nhất. Đó chính là Lo lắng.

Quan sát chính mình và những người xung quanh, tôi nhận ra chúng ta thường bị mắc kẹt trong nỗi lo bởi 3 cái bẫy tâm lý sau:

1. Nỗi sợ sự vô định và ảo giác về quyền kiểm soát Không biết chuyện gì sắp xảy ra là một trong những điều gây căng thẳng nhất cho con người. Thế nhưng, nhiều người lại vô thức tin rằng: "Nếu mình lo đủ nhiều, mình sẽ tránh được chuyện xấu". Chẳng hạn, một người mẹ có con đi học xa nhà luôn bồn chồn không yên, bởi não bộ đánh lừa cô ấy rằng: "Chỉ cần mình cứ nghĩ về con, nghĩa là mình đang chủ động bảo vệ con". Thực tế, sự lo lắng không làm thay đổi được hiện thực, nó chỉ tạo ra một "ảo giác kiểm soát" khiến chúng ta không thể dừng lại.

2. Lo lắng là một "mô thức lây nhiễm" Tôi từng có một học viên vốn dĩ là người rất lạc quan. Nhưng từ khi chị gái của bạn ấy qua đời, người mẹ vì quá sốc nên sinh ra tâm lý bảo bọc, lúc nào cũng lo sợ cho sự an toàn của đứa con còn lại. Dần dần, chính bạn học viên ấy cũng "sao chép" mô thức lo lắng từ mẹ lúc nào không hay. Khi chưa có thì lo không đạt được, khi có rồi lại nơm nớp lo làm sao để giữ. Việc nhận diện được thói quen lo âu này đến từ đâu là bước đầu tiên để chúng ta cắt đứt sự lây nhiễm đó.

3. Vòng lặp tự rút cạn năng lượng Quá trình này diễn ra rất tinh vi: Một suy nghĩ xuất hiện ("Lỡ thất bại thì sao?") -> Tim đập nhanh -> Bạn nhận thấy cơ thể bất an -> Não bộ lập tức kết luận: "Đúng rồi, có vẻ nguy hiểm thật!" -> Bạn lại càng lo hơn. Vòng lặp này tự nuôi chính nó, vắt kiệt sự tập trung và băng thông năng lượng tâm trí của bạn.

Thú thật, bản thân tôi trước đây cũng là một người hay lo, từ việc cỏn con đến việc tày đình. Nhưng hiện tại, tôi đã học được cách tiết chế đôi chút. Tôi vẫn lo, nhưng tôi biết phân loại xem việc nào đủ lớn, đủ đáng để mình phải bận tâm.

Mục tiêu của chúng ta không phải là chối bỏ sự lo lắng bằng mọi giá, mà là biến lo lắng thành hành động. Dưới đây là 3 bước tôi thường áp dụng để gỡ rối tâm trí:

• Bước 1: Gọi tên nỗi lo. Tự hỏi bản thân: "Chính xác thì mình đang lo điều gì?"
  
  

• Bước 2: Phân biệt ranh giới. Điều này có nằm trong tầm kiểm soát của mình không? Nếu CÓ, hãy chuyển nó thành một kế hoạch. Nếu KHÔNG, hãy chấp nhận một sự thật: Dù bạn có dằn vặt thêm bao nhiêu lâu, bạn cũng không thể tạo ra thêm chút quyền kiểm soát nào.
  
  

• Bước 3: Hành động nhỏ nhất. Thay vì tự dọa mình: "Lỡ buổi thuyết trình thất bại thì sao?", hãy đổi câu hỏi thành: "Việc nhỏ nhất mình có thể làm trong 15 phút tới để chuẩn bị tốt hơn là gì?". Một hành động cụ thể sẽ giúp bạn lấy lại sự bình tĩnh nhanh hơn bất kỳ nỗ lực suy nghĩ nào.
  
  

Lo lắng không phải là dấu hiệu cho thấy bạn yếu đuối hay tiêu cực. Nó chỉ là sản phẩm của một bộ não được thiết kế để bảo vệ bạn từ hàng chục nghìn năm trước, nay lại phải chật vật đối phó với email, deadline và vô số áp lực của thời đại mới.

Có một câu nói mà tôi vô cùng tâm đắc:

"Lo lắng là tiếng chuông báo cháy, nó không phải là bản thân đám cháy."

Tiếng chuông rất có giá trị, vì nó nhắc nhở bạn phải cẩn trọng kiểm tra tình hình. Nhưng nếu sau khi rà soát mà không hề có ngọn lửa nào, việc cứ đứng đó ôm đầu chịu đựng tiếng chuông chói tai sẽ chẳng giúp ích gì cả. Nhận diện, tắt chuông và quay trở lại sống trọn vẹn với giây phút hiện tại, đó mới là cách chúng ta làm chủ hệ điều hành cảm xúc của chính mình.

Còn bạn thì sao? Gần đây, tiếng chuông báo cháy trong tâm trí bạn đang reo lên vì điều gì? Bạn đang bận tâm hay lo lắng về vấn đề nào nhất?

Hãy chia sẻ câu chuyện của bạn dưới phần bình luận nhé. Đôi khi, chỉ cần gọi tên và viết được nỗi lo ấy ra thành lời, bạn đã tự tay vặn nhỏ lại âm lượng của tiếng chuông đó rồi đấy!